چرا به کسانی که روی دو صندلی می‌نشینند بی‌اعتمادم

مجید جان،
نقدت را دقیق و صریح نوشتی و این خود نشانه‌ی جدی‌گرفتن بحث است. اما اجازه بده چند نکته را روشن و تفکیک‌شده پاسخ بدهم، چون به‌نظرم بخشی از اختلاف ما ناشی از خلط «تحلیل تاریخی»، «امکان عینی» و «انتخاب سیاسی» است.

اول؛ درباره‌ی سازمان چریک‌های فدایی خلق در سال‌های ۴۰ تا ۵۷
من رادیکالیسم فدایی را نه انکار کرده‌ام و نه نادیده گرفته‌ام. اتفاقاً فداییان یکی از منسجم‌ترین، فداکارانه‌ترین و صادق‌ترین جریان‌های رادیکال تاریخ معاصر ایران بودند. اما رادیکال بودن به‌خودیِ خود معادل «کسب رهبری سیاسی» نیست. تاریخ بارها نشان داده که صداقت، فداکاری و حتی پیشتازی مسلحانه، الزاماً به هژمونی سیاسی منجر نمی‌شود. فداییان در سطح اخلاق انقلابی و جانفشانی، بی‌رقیب بودند؛ اما در سطح سازمان‌دهی توده‌ای، پیوند پایدار با طبقه اجتماعی مشخص و ساخت آلترناتیو قدرت، ناتمام ماندند.

این‌که می‌گویی «اگر نظر تو درست بود، فداییان باید رهبری انقلاب را می‌گرفتند» دقیقاً همان نقطه‌ای است که اختلاف ما را نشان می‌دهد:
در جامعه‌ای که رهبری انقلاب نه بر اساس رادیکالیسم اجتماعی، بلکه بر پایه شبکه‌های سنتی، مذهبی، بازار، روحانیت و بسیج خُرده‌طبقات شکل گرفت، رادیکال‌ترین نیروی چپ هم می‌توانست حذف شود بی‌آنکه «اشتباه اخلاقی» کرده باشد.

دوم؛ وحدت نکردن و دوصندلی‌ننشستن
درست می‌گویی: فداییان روی دو صندلی ننشستند. با مجاهدین پس از انشعاب هم وحدت نکردند، و این از منظر صداقت سیاسی قابل احترام است.
اما بحث من دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود:
دوصندلی‌ننشستن یک فضیلت اخلاقی است، نه تضمین پیروزی سیاسی.
مشکل آن‌جاست که برخی امروز، هم از رادیکالیسم حرف می‌زنند، هم هم‌زمان در سازوکارهای اصلاح‌طلبانه، جمهوری‌خواهانه یا لیبرال جا خوش کرده‌اند؛ نه صداقت فدایی را دارند، نه واقع‌گرایی سیاسی.

سوم؛ جامعه متکثر و مسئله‌ی طبقات
نکته‌ات درباره‌ی فقدان دو قطب کلاسیک «بورژوازی/پرولتاریا» در ایران، کاملاً وارد است. من هم هرگز مدعی وجود یک طبقه کارگر عظیمِ صنعتیِ سازمان‌یافته با سندیکاهای قدرتمند نبوده‌ام.
اتفاقاً همین واقعیت است که نشان می‌دهد نسخه‌های کلاسیک رادیکالیسم چپ، بدون بازاندیشی، در ایران «نمی‌نشیند».

اما نتیجه‌ای که تو می‌گیری، به‌نظرم یک گام جلوتر از واقعیت می‌رود:
این‌که چون سرمایه‌داری ایران رانت‌خوار، انگلی و ضدتوسعه است، پس هر رادیکالیسمی به «کافه‌نشینی» تقلیل می‌یابد.
مسئله این نیست که رادیکالیسم بد است؛ مسئله این است که رادیکالیسمِ بی‌پایه‌ی اجتماعی، بی‌پروژه‌ی قدرت و بی‌پیوند با زیست واقعی مردم، به ژست بدل می‌شود.

چهارم؛ باقی‌مانده فداییان و مسئله آلترناتیو
درست می‌گویی: اگر رادیکالیسمِ صرف پاسخ بود، امروز باید بازمانده‌های فداییان آلترناتیو می‌بودند. اما نیستند. چرا؟
نه به‌خاطر کم‌فداکاری تاریخی، بلکه به‌خاطر ناتوانی در ترجمه رادیکالیسم به سیاستِ زمانِ حال.
رادیکالیسمی که نتواند از حافظه‌ی تاریخی عبور کند و به سازمان، برنامه، ائتلاف و افق ملموس برسد، یا موزه‌ای می‌شود یا نوستالژیک.

جمع‌بندی
من نه منکر فداییانم، نه شیفته‌ی رادیکال‌حرف‌زدن.
نقد من متوجه کسانی است که بی‌هزینه رادیکال حرف می‌زنند، اما در عمل محافظه‌کارانه عمل می‌کنند؛ یا هم‌زمان در چند اردوگاه سیاسی نشسته‌اند و نامش را «تکثر» می‌گذارند.
اگر قرار است رادیکالیسمی در ایران معنا داشته باشد، باید:
– از ژست روشنفکری فاصله بگیرد
– به واقعیت طبقاتی خاص ایران تکیه کند
– و مهم‌تر از همه، پروژه‌ی قدرت داشته باشد، نه فقط روایت قهرمانی

اختلاف ما بر سر «اصل صداقت» نیست؛
بر سر این است که صداقتِ بی‌سیاست، آینده نمی‌سازد

و باعرض معذرت از دوپاره گویی معنای رادیکال را ازتعریف شماگرفتم امامعنای شریف تری دارد. مثلا هرحزبی فکرمیکندکه رادیکال است و طبیعتا من فکرمیکنم که حزب چپ رادیکال است. این به نوع نگرش بستگی دارد.اما تعریف مارکس ازرادیکال قبول دارم .

مسعودجان در تاریخ ۴۰ تا۵۷ تحریف کردی سازمان چریک های فدایی خلق همان رادیکالی است که حرفش رامیزنی ونادیده اش میگیری . اگر نظرت درست بود آن سازمان باید رهبری را میگرفت. حتا با انشعاب مجاهدین که بعد پیکار شد وحدت نکرد. پس در دو صندلی ننشست، اما رهبری انقلاب را هم نگرفت؛ علی رغم تمام جانفشانی های بدون تامل. اگرجامعه متکثر است، جواب رادیکال نیست. درایران دو قطب طبقه کارگر و سرمایه داری را نشان بده بعد رادیکالت مینشیند. نه سرمایه داری ملی داریم نه کارخانجات ملی که طبقه کارگر عظیم داشته باشیم و نه سندیکاهای بزرگ کارگری . نحس ترین نوع سرمایه داری که رانت خواراست و به هیچ چیرحتا سرمایه داری ملی رحم نمی کند،بقیه طبقات که جای خودش را دارد. رادیکال حرف زدن شیرین است اما در این جامعه و با این وضعیت به درد کافه نشینی دریک عصر به همراه دوستان میخورد و بس . نه مشکلی حل میکند و نه حرکتی برمی انگیزد. اگرمی شد هنوز باقیمانده سازمان چریکهای فدایی خلق هستند و بانظرشما آنها بایداکنون الترناتیو باشند.