نشست بیشکک را نمیتوان یک شکست دیپلماتیک برای ایران دانست؛ اما از سوی دیگر، نمیتوان آن را آنگونه که برخی در تهران به تصویر کشیدهاند، یک پیروزی بزرگ نیز تلقی کرد.
سازمان همکاری شانگهای حملات نظامی به ایران را محکوم کرد و خواستار حل بحران از مسیرهای سیاسی و دیپلماتیک شد. برای تهران، این موضع در شرایط فشار شدید بینالمللی، یک پشتوانه سیاسی ارزشمند بود.
اما محدودیتهای این حمایت نیز روشن است. این نشست هیچگونه تضمین امنیتی، کمک نظامی، رفع تحریمها یا اقدام اقتصادی مشخصی برای محافظت از ایران در برابر فشارهای آمریکا به همراه نداشت. حتی بیانیه نهایی نیز از نام بردن صریح از آمریکا و اسرائیل خودداری کرد. اعضای این سازمان دارای منافع و محاسبات راهبردی متفاوتی هستند و بعید است حاضر باشند به نمایندگی از ایران هزینه رویارویی مستقیم با واشنگتن را بپردازند.
چین و روسیه همچنان شرکای مهم تهران هستند، اما آنها نیز سیاست خارجی خود را بر اساس منافع ملی خویش دنبال میکنند. به همین دلیل، راهبرد «نگاه به شرق» ایران نمیتواند در عمل جایگزین یک سیاست خارجی متوازن شود یا بهتنهایی به تقابل ایران با غرب پایان دهد.
شاید مهمتر و افشاگرانهتر از همه، پیام مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، بود که اعلام کرد تهران در صورت اجرای تعهدات آمریکا همچنان آماده بازگشت به یک توافق موقت با واشنگتن است. حتی موضع تهران درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز نیز به پایبندی آمریکا به تعهداتش مرتبط شد.
این پیام شاید از شعارهای ضدآمریکایی مطرحشده در اجلاس مهمتر باشد. زیرا نشان میدهد که ایران، باوجود گسترش روابط خود با چین و روسیه، همچنان اهمیت دیپلماسی با واشنگتن را برای کاهش تنشها و حل مسئله تحریمها به رسمیت میشناسد.
ابتکارهای بلندمدت مطرحشده در این نشست، از جمله در زمینه لجستیک، امنیت هستهای و فناوری سبز، و همچنین پیشنهاد پزشکیان برای ایجاد سازوکارهای پولی، بیمهای و انرژی در چارچوب سازمان همکاری شانگهای، میتواند در آینده استقلال این سازمان را از نظامهای اقتصادی غرب تقویت کند. اما فاصله میان بیانیههای سیاسی و ایجاد نهادهای مؤثر و عملیاتی همچنان بسیار زیاد است.
پس ایران واقعاً از بیشکک چه چیزی به دست آورد؟
حمایت سیاسی، فضای دیپلماتیک و فرصتی دیگر برای تعامل؛ اما نه رفع تحریمها، نه بهبود اقتصادی و نه تضمین امنیتی.
اکنون آزمون واقعی این است که آیا تهران میتواند این فضای دیپلماتیک را به کاهش تنش، توافق با واشنگتن و دستاوردهای ملموس اقتصادی تبدیل کند یا نه. اگر نتواند، بیشکک بیش از آنکه بهعنوان یک گشایش راهبردی به یاد آورده شود، بهعنوان یک موفقیت نمادین دیپلماتیک در تاریخ ثبت خواهد شد.
چاپ
افزودن دیدگاه جدید