بی ثباتان

بخش هفتم

تعریف پریکاریات - ادامه

هنگامی که دیگر معامله ای مبتنی بر اعتماد یا امنیت به ازای اطاعت وجود نداشته باشد، آن گاه دیگر پریکاریات از نظر طبقاتی گروهی متمایز خواهد بود. این گروه همچنین از نظر منزلت جایگاه ویژه‌ای دارد، زیرا به سادگی در قالب مشاغل حرفه ای با منزلت بالا یا مشاغل فنی و مهارتی با منزلت متوسط جای نمی‌گیرد. می‌توان این وضعیت را چنین بیان کرد که پریکاریات از "منزلت ناقص" برخوردار است؛ و چنان که خواهیم دید، ساختار "درآمد اجتماعی" آن نیز به سادگی با تصورات کلاسیک درباره طبقه یا شغل منطبق نمی‌شود.

ژاپن مشکلاتی را که پژوهشگران دربارۀ "پریکاریات" با آن روبه رو اند، به خوبی نشان می دهد. این کشور از سطح نسبتاً پایینی از نابرابری درآمدی برخوردار بوده است؛ امری که به گفتۀ ویلکینسون و پیکت آن را به "کشوری خوب" تبدیل می کند. اما نابرابری از نظر سلسله مراتبِ منزلتی بسیار عمیق است و با گسترش پریکاریات تشدید هم شده است. در این بافتار پریکاریات را در ژاپن می توان به گروهی اطلاق کرد که وضعیت اقتصادی دشوار آن با معیارهای متعارف سنجش نابرابری درآمدی کمتر از واقع سنجیده می شود. موقعیتهای منزلتی بالاتر در جامعۀ ژاپن با مجموعه ای از امتیازات همراه است. این امتیازات امنیت اجتماعی ـ اقتصادی را فراهم می کنند و ارزش آنها بسیار بیشتر از چیزی است که صرفاً بر اساس درآمدهای پولی قابل اندازه گیری باشد. پریکاریات از همۀ این امتیازات محروم است و به همین دلیل نابرابری درآمدی به شکل جدی کمتر از واقع نشان داده می شود.

اصطلاح "پریکاریات"، به عنوان یک توصیف، نخستین بار در دهۀ 1980 از سوی جامعه شناسان فرانسوی برای توصیف کارگران موقت یا فصلی به کار رفت. این نوشته مفهوم متفاوتی را از آن در نظر دارد، اما در هر حال موقعیت شغلی موقت یکی از جنبه های اصلی پریکاریات را تشکیل می دهد. فقط باید به خاطر داشته باشیم که یک قرارداد استخدام موقت لزوماً به معنای انجام کار موقت نیست.

برخی می کوشند تصویری مثبت از پریکاریات ارائه دهند و آن را نمونۀ روحیۀ آزادیخواه و رمانتیکی بدانند که هم هنجارهای طبقۀ کارگر قدیم، برخوردار از اشتغال باثبات، و همچنین مادیگرائی بورژواییِ شاغلان دارای مشاغل حقوق بگیریِ (یقه سفیدها) را رد می کند. این سرکشی و عدم همنواییِ برخاسته از روحیۀ آزاد را نباید از نظر دور داشت، زیرا چنین روحیه ای به واقع در میان پریکاریات وجود دارد. مبارزۀ جوانان، و حتی کسانی که دیگر چندان جوان نیستند، علیه الزامات کارِ اسارتگر چیز تازه ای نیست. آنچه تازگی بیشتری دارد، استقبال "سالخورده ها" از کار و سبک زندگی بی ثبات است؛ کسانی که پس از یک دورۀ طولانی اشتغال باثبات، چنین شیوه ای از زندگی را انتخاب می کنند. ما بعداً به آنها خواهیم پرداخت. 

معنای اصطلاح پریکاریات، همزمان با رواج یافتن آن در زبان عمومی، تغییر کرده است. در ایتالیا، "پرکاریاتو"(precariato)  به معنایی فراتر از صرفاً افرادی که کارهای موقتی و اتفاقی انجام می دهند و درآمدهای پایینی دارند، به کار رفته است. این اصطلاح در اینجا بر نوعی زندگی بی ثبات به عنوان وضعیت عادی زندگی دلالت دارد. در آلمان، این اصطلاح نه فقط برای توصیف کارگران موقت، بلکه برای بیکارانی نیز به کار رفته است که هیچ امیدی به دمسازی اجتماعی ندارند. این برداشت به مفهوم مارکسی "لومپن پرولتاریا" نزدیک است، اما منظور این نوشته از پریکاریات این نیست.

در ژاپن این اصطلاح مترادف با "شاغلان فقیر" به کار رفته است، هرچند به تدریج به اصطلاحی متمایز تبدیل شد، زیرا با جنبش روز اول ماه می در ژاپن و به اصطلاح "اتحادیه های فریترها"* پیوند خورد؛ اتحادیه هایی متشکل از فعالان جوان که خواهان شرایط بهتر کار و زندگی بودند. ژاپن گروهی از کارگران جوان موسوم به "فریترها" (freeters)  را پدید آورده است؛ نامی که به شکلی خاص و هجوآمیز واژه انگلیسی free به معنای آزاد را با واژۀ آلمانی Arbeiter  به معنای کارگر ترکیب می کند: افرادی که به سوی نوعی سبک کار مبتنی بر اشتغال موقت و اتفاقی رانده شده اند.

* اتحادیه های فریتر  (Freeter unions)سازمانهای کارگری مستقل در ژاپن اند که برای حمایت از پریکاریات، یعنی جمعیت رو به رشد کارگران بی ثبات و غیررسمی، شکل گرفته اند.