شکست سنگین دونالد ترامپ و جریان راست افراطی نزدیک به جنبش «ماگا» در انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ آمریکا را نمی‌توان صرفاً با نارضایتی داخلی یا عملکرد ضعیف انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه توضیح داد. این شکست در نقطه تلاقی بحران سیاست داخلی آمریکا با تحولی عمیق‌تر در ساختار قدرت جهانی رخ داد، جهانی که به‌تدریج از نظم تک‌قطبی پس از جنگ سرد فاصله می‌گیرد و به سوی نظمی چندمرکزی، رقابتی و بی‌ثبات حرکت می‌کند. در چنین فضایی، جنگ تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بحران انرژی، افزایش هزینه‌های زندگی و رقابت قدرت‌های بزرگ، به حلقه‌هایی از یک زنجیره تبدیل شدند که پیامد نهایی آن نه فقط در خاورمیانه، بلکه در صندوق‌های رأی آمریکا و بازارهای اروپا و جهان دیده شد.
پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره را باید در درجه نخست واکنشی به واقعیت اقتصادی زندگی مردم آمریکا دانست. مسئله اصلی برای بخش بزرگی از رأی‌دهندگان دیگر صرفاً مهاجرت، جنگ فرهنگی یا شعارهای ملی‌گرایانه نبود، بلکه هزینه مسکن، مواد غذایی، برق و سوخت بود. داده‌های پیش از انتخابات نشان می‌داد که جنگ ایران به یکی از عوامل افزایش قیمت انرژی تبدیل شده است. طبق ارزیابی شورای روابط خارجی آمریکا، افزایش قیمت بنزین سهم مهمی در جهش شاخص قیمت‌ها داشت و در سپتامبر نرخ تورم سالانه آمریکا به ۳.۷ درصد رسید، بیش از نیمی از افزایش ماهانه شاخص قیمت مصرف‌کننده در آن مقطع به بنزین مربوط بود. در نظرسنجی عمومی نیز تنها ۳۴ درصد از پاسخ‌دهندگان از حملات آمریکا به ایران حمایت کردند و ۵۴ درصد معتقد بودند که این جنگ ارزش ادامه دادن نداشته است. این داده‌ها نشان می‌دهد که جنگ، از یک مسئله دوردست ژئوپلیتیک به مسئله‌ای ملموس در زندگی روزانه رأی‌دهنده آمریکایی تبدیل شد.
اهمیت جنگ ایران در این بود که یکی از بنیادی‌ترین تناقض‌های ترامپیسم را آشکار کرد. ترامپ با شعار «آمریکا اول» و با انتقاد از جنگ‌های پرهزینه عراق و افغانستان به یکی از قدرتمندترین جریان‌های سیاسی آمریکا تبدیل شد. وعده او این بود که منابع آمریکا به جای مصرف در جنگ‌های بی‌پایان، صرف بازسازی اقتصاد داخلی شود. اما جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، آمریکا را بار دیگر به قلب یکی از پرخطرترین بحران‌های خاورمیانه کشاند. این بار نیز هزینه جنگ در میدان نبرد باقی نماند. ایران با حمله به کشتی‌ها و ایجاد ناامنی در تنگه هرمز پاسخ داد و خود محاصره و حضور نظامی آمریکا نیز بر اختلال در این مسیر افزود. تنگه هرمز، که در سال ۲۰۲۵ حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان و نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کرد، بار دیگر به مرکز بحران اقتصاد جهانی تبدیل شد. هنگامی که چنین شریانی دچار اختلال می‌شود، پیامد آن فقط افزایش قیمت نفت نیست ، هزینه بیمه، حمل‌ونقل، تولید صنعتی و در نهایت قیمت کالاها در سراسر جهان افزایش می‌یابد.
در آمریکا، این شوک انرژی با مشکلات ساختاری دیگری مانند تعرفه‌های تجاری، بحران مسکن و افزایش تقاضای برق ناشی از توسعه مراکز داده و رقابت هوش مصنوعی ترکیب شد. به همین دلیل، نمی‌توان همه تورم را به جنگ نسبت داد، اما جنگ ایران به‌عنوان یک «شوک عرضه» عمل کرد و فشارهای موجود را تشدید نمود. داده‌های تازه نیز نشان می‌دهد که در اکتبر تورم آمریکا بیش از انتظار افزایش یافت و افزایش قیمت‌ها دیگر محدود به جایگاه‌های سوخت نبود، انرژی، حمل‌ونقل و خدمات در کنار تعرفه‌ها و اختلالات جهانی، فشار تورمی را گسترش دادند. حتی در درون دولت و نهادهای اقتصادی آمریکا اختلاف شکل گرفت که آیا بانک مرکزی باید این شوک انرژی را موقتی تلقی کند یا آن را نشانه تورمی گسترده‌تر بداند.
اروپا نیز از این بحران مصون نماند. اقتصاد اروپا پیش از جنگ ایران با پیامدهای جنگ اوکراین، کاهش دسترسی به انرژی ارزان روسیه و ضعف رشد صنعتی روبه‌رو بود. افزایش قیمت انرژی ناشی از بحران خلیج فارس، فشار تازه‌ای بر اقتصادهای اروپایی وارد کرد. تحلیل‌های بازار در روزهای اخیر نشان می‌دهد که قیمت بالای انرژی همچنان یکی از عوامل مهم تورم در اروپا است و انتظار می‌رود فشار بر هزینه خانوارها و صنایع ادامه یابد. برای اروپا، مسئله فقط قیمت نفت نیست ، وابستگی صنایع بزرگ به انرژی، رقابت‌پذیری در برابر آمریکا و چین و هزینه‌های امنیتی ناشی از جنگ‌های اوکراین و خاورمیانه، همگی در یکدیگر تنیده شده‌اند. بنابراین، جنگ علیه ایران در واقع به بحران گسترده‌تری در مدل اقتصادی غرب دامن زد ، مدلی که برای دهه‌ها بر دسترسی نسبتاً امن و کم‌هزینه به انرژی و ثبات مسیرهای تجارت جهانی تکیه داشت.
از این منظر، نقش انرژی بسیار فراتر از یک عامل اقتصادی است. انرژی امروز یکی از مهم‌ترین ابزارهای قدرت در نظم نوین جهانی است. کنترل منابع نفت و گاز، مسیرهای دریایی، خطوط لوله، فناوری‌های انرژی پاک و مواد معدنی مورد نیاز برای تولید باتری و فناوری‌های پیشرفته، به اندازه قدرت نظامی در تعیین جایگاه کشورها اهمیت یافته است. رقابت آمریکا و چین فقط رقابت بر سر تولید کالا نیست ، رقابت بر سر کنترل زنجیره‌های تأمین آینده، فناوری هوش مصنوعی، مواد خام راهبردی و ظرفیت تولید انرژی است. جنگ اوکراین نیز نشان داد که انرژی می‌تواند به ابزار فشار ژئوپلیتیک تبدیل شود و جنگ ایران بار دیگر ثابت کرد که حتی با افزایش تولید نفت آمریکا، امنیت انرژی این کشور از امنیت خلیج فارس و مسیرهای جهانی جدا نیست.
اینجا یکی از واقعیت‌های مهم جهان چندقطبی آشکار می‌شود!!! هیچ قدرتی، حتی آمریکا، نمی‌تواند اقتصاد خود را به‌طور کامل از تحولات مناطق دیگر جدا کند. آمریکا ممکن است بزرگ‌ترین قدرت نظامی جهان و یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان انرژی باشد، اما قیمت انرژی در اقتصاد جهانی تعیین می‌شود و اختلال در تنگه هرمز یا هر مسیر راهبردی دیگر می‌تواند به تورم در آمریکا بازگردد. این واقعیت، سیاست «آمریکا اول» را با تناقضی ساختاری روبه‌رو می‌کند. ترامپیسم می‌خواهد آمریکا را از هزینه‌های جهانی دور کند، اما هم‌زمان می‌خواهد بر جهان، مسیرهای تجارت، رقابت با چین و نظم امنیتی خاورمیانه تسلط داشته باشد. این دو هدف در جهانی چندمرکزی به‌آسانی با هم جمع نمی‌شوند.
گذار از جهان تک‌قطبی به نظم چندقطبی نیز هزینه اعمال قدرت را افزایش داده است. پس از فروپاشی اتحاد شوروی، آمریکا برای مدتی طولانی در موقعیتی قرار داشت که می‌توانست قواعد اصلی اقتصاد و امنیت جهانی را با آزادی عمل بیشتری تعیین کند. امروز، چین به یک مرکز بزرگ اقتصادی و فناورانه تبدیل شده، روسیه با وجود فشارهای سنگین همچنان یک قدرت نظامی و ژئوپلیتیک است و قدرت‌های منطقه‌ای مانند هند، ترکیه، عربستان سعودی، ایران و دیگر کشورها تلاش می‌کنند سیاست خارجی خود را میان مراکز متعدد قدرت تنظیم کنند. این به معنای پایان قدرت آمریکا نیست، بلکه به معنای پایان توانایی اعمال اراده با هزینه پایین‌تر است.
خاورمیانه در این گذار جایگاهی ویژه پیدا کرده است. برخلاف تصور رایج در دهه گذشته که با افزایش تولید انرژی آمریکا از کاهش اهمیت منطقه سخن می‌گفت، بحران‌های اخیر نشان داده‌اند که خاورمیانه همچنان یکی از گره‌های اصلی اقتصاد و امنیت جهان است. اهمیت آن فقط به ذخایر نفت و گاز محدود نمی‌شود. منطقه در محل اتصال آسیا، اروپا و آفریقا قرار دارد و مسیرهای تنگه هرمز، باب‌المندب و دریای سرخ در تجارت جهانی نقش حیاتی دارند. هرگونه جنگ گسترده در این منطقه می‌تواند زنجیره تأمین جهانی را مختل کند و به همین دلیل، قدرت‌های بزرگ نمی‌توانند نسبت به آن بی‌تفاوت باشند.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در این چارچوب، یک مسئله تعیین‌کننده برای شکل‌گیری نظم جدید است. این جنگ از یک سو محدودیت‌های قدرت نظامی را نشان داد !!! زیرا فشار نظامی گسترده الزاماً به ایجاد یک نظم سیاسی پایدار منتهی نشد. از سوی دیگر، نشان داد که هزینه جنگ در جهان به‌شدت به‌هم‌پیوسته امروز به سرعت میان کشورها توزیع می‌شود. آمریکا و اسرائیل ممکن است توانایی نظامی بیشتری داشته باشند، اما پاسخ‌های نامتقارن، تهدید مسیرهای دریایی و شوک‌های انرژی می‌تواند هزینه سیاسی و اقتصادی جنگ را افزایش دهد. وضعیت کنونی نیز نشان‌دهنده نوعی بن‌بست است .!!!!!
پس از شکست جمهوری‌خواهان، ترامپ از احتمال خودداری از حملات جدید سخن گفته، اما هم‌زمان فشار اقتصادی، محاصره و حضور نظامی ادامه دارد و تلاش‌های دیپلماتیک هنوز به توافقی پایدار نرسیده‌اند.
همین بن‌بست به شکست سیاسی ترامپ نیز معنا می‌دهد. مشکل ترامپ فقط این نبود که وارد جنگ شد، مشکل این بود که نتوانست میان اهداف نظامی، هزینه اقتصادی و نتیجه سیاسی توازن برقرار کند. جنگی که نه پیروزی قاطع دارد و نه صلح روشن، برای دولت مستقر به یک بار سیاسی تبدیل می‌شود. به‌ویژه هنگامی که همان دولت پیش‌تر وعده داده بود آمریکا را از جنگ‌های بی‌پایان خارج کند. شکست جمهوری‌خواهان در این معنا، شکست شخص ترامپ به‌تنهایی نیست !!! بحران یک مدل سیاسی است که می‌کوشد با زبان ناسیونالیسم قرن بیستم، مسائل اقتصادی و ژئوپلیتیک جهان به‌شدت درهم‌تنیده قرن بیست‌ویکم را حل کند.
این تحول برای اروپا و دیگر نیروهای راست افراطی نیز پیام مهمی دارد. شکست ترامپ می‌تواند بخشی از راست پوپولیست جهانی را با این پرسش مواجه کند که آیا سیاست‌های مبتنی بر ملی‌گرایی اقتصادی، تعرفه‌گرایی و نمایش قدرت نظامی واقعاً قادر به حل بحران هزینه زندگی هستند یا خود به افزایش بی‌ثباتی و تورم دامن می‌زنند. با این حال، این به معنای پایان راست افراطی نیست ، زیرا ریشه‌های اجتماعی آن، از نابرابری و بحران مسکن گرفته تا نگرانی درباره مهاجرت و بی‌اعتمادی به نخبگان، همچنان باقی است. حتی در اروپا نیز تحلیل‌ها نشان می‌دهد که شکست جمهوری‌خواهان آمریکا الزاماً به افول خودکار جریان‌های ملی‌گرا منجر نمی‌شود.
امروز ترامپ و جنبش ماگا در موقعیتی متناقض قرار دارند. !!!!!
آنها هنوز قدرت اجرایی، پایگاه اجتماعی و نفوذ سیاسی قابل توجهی دارند، اما کنترل کنگره را از دست داده‌اند و با محدودیت بیشتری برای ادامه سیاست جنگی روبه‌رو هستند. از این پس، هزینه‌های جنگ ایران، بودجه نظامی و سیاست انرژی زیر نظارت شدیدتری قرار خواهد گرفت. کاهش نسبی اخیر قیمت سوخت نیز نباید واقعیت اصلی را پنهان کند: قیمت دیزل در آمریکا پس از اوج‌گیری ناشی از اختلالات جنگی کاهش یافته، اما همین جهش پیشین هزینه حمل‌ونقل و تورم را برای مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان افزایش داده بود.
در نتیجه، شکست انتخاباتی ۲۰۲۶ را باید نشانه یک دگرگونی بزرگ‌تر دانست. جهان وارد دوره‌ای شده که در آن جنگ‌های منطقه‌ای دیگر منطقه‌ای باقی نمی‌مانند، انرژی به سرعت به تورم جهانی تبدیل می‌شود و رقابت میان قدرت‌های بزرگ از میدان‌های نظامی تا زنجیره‌های تأمین و فناوری گسترش یافته است. خاورمیانه در این نظم نوین نه یک حاشیه، بلکه یکی از مراکز اصلی تعیین‌کننده آینده جهان است. سرنوشت جنگ ایران، امنیت تنگه هرمز، رقابت آمریکا و چین و توان اروپا برای یافتن جایگاه مستقل‌تر، همگی بخشی از یک معادله واحدند.
شکست ترامپ در این میان شاید مهم‌ترین هشدار سیاسی باشد: قدرت نظامی بدون توانایی مدیریت پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن، در جهان چندقطبی دیگر تضمین‌کننده برتری نیست. سیاست تجاوزکارانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، علاوه بر پیامدهای انسانی و منطقه‌ای، هزینه‌ای جهانی تولید کرد که بخشی از آن به شکل تورم، افزایش قیمت انرژی و بی‌ثباتی اقتصادی به خود جوامع غربی بازگشت. از همین رو، آینده ترامپیسم و راست افراطی تنها به انتخابات بعدی وابسته نیست ، به این بستگی دارد که آیا آنها قادر خواهند بود تناقض میان وعده «تمرکز بر داخل» و هزینه‌های تلاش برای حفظ برتری آمریکا در جهانی چندقطبی را حل کنند یا خیر. اگر این تناقض حل نشود، جنگ ایران و شکست انتخاباتی ۲۰۲۶ ممکن است به نقطه‌ای تاریخی در افول یک مدل سیاسی تبدیل شود که می‌خواست جهان جدید را با ابزارها و منطق نظم تک‌قطبی گذشته اداره کند.
علی جنوبی
یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ مطابق ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی
*جنگ ایران و شکست ترامپیسم ، زلزله در نظم جهانی :*
چاپ
افزودن دیدگاه جدید