از ۹ تا ۲۰ نوامبر شهر آنتالیا ترکیه میزبان برگزاری کاپ ۳۱ است. درحالیکه ترکیه ریاست کنفرانس را برعهده دارد، وزیر تغییرات اقلیمی و انرژی استرالیا مذاکرات را هدایت میکند. با وجود تاکیدات و هشدار های زیاد در اهمیت این کنفرانس و شرکت ۲۰۰ هیئت نمایندگی، تعداد کمی از سران کشورها در این اجلاس شرکت کردهاند.
برگزاری کنفرانس‌های سالانه سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی، همواره فرصتی است برای دانشمندان تا مذاکره‌کنندگان سیاسی را در جریان تمامی یافته‌های علمی جدید و مهم درباره وضعیت گرمایش زمین و میزان انتشار گازهای دی‌اکسید کربن قرار دهند. مطالعات متعدد در این زمینه با هشدار صریح و قاطع کارشناسان همراه است؛ هشداری درباره ضرورت و فوریت پیشبرد جدی‌تر اقدامات مربوط به حفاظت از اقلیم و سازگاری با پیامدهای تغییرات آب‌وهوایی.
مسئله نگران‌کننده این است که نمایندگان بیش از ۲۰۰ کشور جهان مدت‌هاست از وخامت اوضاع و جدی بودن این بحران آگاهی دارند، با این حال، اقدامات عملی برای اجرای توافق‌نامه اقلیمی پاریس تاکنون به‌هیچ‌وجه متناسب با این وضعیت نبوده است. منافع سیاسی و اقتصادی کشورها با یکدیگر تفاوت‌های زیادی دارند و از مدتی پیش نیز اهمیت چندجانبه‌گرایی در عرصه بین‌المللی روزبه‌روز کمتر شده است.
بسیاری از کشورهای صنعتی یا بنا به منافع گفته شده ابعاد بحران، و حتی گاه وجود بحران، را نفی می کنند یا بر این باورند که به هر حال از پس پیامدهای تغییرات اقلیمی برخواهند آمد. اما برای برخی از کشورهای در حال توسعه، محور اصلی مذاکرات اقلیمی تقریباً به مطالبه جبرانها و کمک‌های مالی محدود شده است؛ کمک‌هایی که با توجه به افزایش روزافزون رویدادهای شدید آب‌وهوایی و فجایع ناشی از آنها، در نهایت برای این کشورها جنبه‌ای حیاتی و حتی تعیین‌کننده در بقای آنها دارد. در عین حال هستند عواملی همچون کیفیت حکمرانی و ظرفیت نهادی، توان و اختصاص بسیج منابع داخلی و سرمایۀ خصوصی، رشد و تنوع اقتصادی و مشارکت برنامه ریزی شده در کاهش انتشار، که مجموعۀ آنها در کشورهای در حال توسعه نقشی تعیین کننده نسبت به محدودیتهای مالی در مهار بحران دارند.
اینکه جهان چگونه قرار است به‌طور جدی در مسیر محدود کردن افزایش دمای زمین به ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد گام بردارد، در حالی که بسیاری از کشورها در آنتالیا خود را به این هدف متعهد می‌دانند، همچنان روشن نیست.
جهان نه‌تنها در مسیر حرکت به‌سوی فاجعه اقلیمی قرار دارد، بلکه مدت‌هاست وارد این بحران شده است؛ همان‌طور که رویدادهای امسال نشان می‌دهد. در سال جاری، پیامدهای گرمایش زمین با پدیده ال‌نینو (پدیدۀ طبیعی و مکرر گرمتر شدن آبهای سطحی بخشی از اقیانوس آرام در استوای زمین) که از شدت و قدرت غیرمعمولی برخوردار است، تشدید شده‌اند.
اگر در آنتالیا، در جریان مذاکرات، کشورهای پیشرو و طرفدار اقدامات جدی‌تر اقلیمی نتوانند مواضع خود را به کرسی بنشانند، حتی تصمیم‌های مربوط به برقی‌سازی مصرف انرژی نیز در حد اقدامی بی‌ثمر و بی‌خاصیت باقی خواهند ماند.
بحران اقلیمی صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ بلکه با ساختارهای اقتصادی، مناسبات قدرت، نابرابری‌های اجتماعی و شیوه تولید و مصرف در جهان پیوندی عمیق دارد. پیامدهای این بحران بیش از همه متوجه کارگران، زحمتکشان، اقشار کم‌درآمد، زنان، کودکان، جوامع بومی و مردمان کشورهای کمتر توسعه‌یافته است؛ مردمانی که کمترین سهم را در ایجاد این بحران داشته‌اند، اما بیشترین آسیب‌ها را متحمل می‌شوند.
مقابله با بحران اقلیمی چالشی همگانی است که در آن دولت‌ها، نهاد های بین‌المللی، احزاب، سازمان‌های مردم‌نهاد و آحاد مردم باید هرکدام به سهم خود احساس مسؤلیت کنند و وظایفی برعهده گیرند، معذالک سهم اصلی بر عهده دولت ها و سازمان‌های بین‌المللی است. از اینرو دولت ها، سازمان‌های بین‌المللی، و رهبران جهان وظیفه دارند:
* تعهدات خود در چارچوب توافق‌نامه پاریس را به اقدامات عملی، شفاف و قابل سنجش تبدیل کنند.
* برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و محدود کردن افزایش دمای جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تلاش جدی و فوری به عمل آورند.
* گذار از سوخت‌های فسیلی به انرژی‌های تجدیدپذیر را با برنامه‌ای مشخص و عادلانه پیش ببرند.
* از تخریب جنگل‌ها، منابع آب، خاک، اقیانوس‌ها و تنوع زیستی جلوگیری کنند.
* مسئولیت تاریخی و ظرفیت اقتصادی کشورهای صنعتی و ثروتمند را در تأمین مالی اقدامات اقلیمی عملی کنند.
* هزینه‌های گذار اقلیمی را بر دوش کارگران، مزدبگیران و اقشار کم‌درآمد نیاندازند.
این مجموعه مستلزم یک اجماع عملی جهانی، سیاستگذاری و برنامه ریزی دوراندیشانه هر دولت، و اشاعه و تجهیز هر جامعه به فرهنگ دوستدار محیط زیست است.
بحران اقلیمی اساساً محصول عملکرد کشورهای صنعتی و نابرابری‌های ساختاری اقتصاد جهانی است، بنابراین بدون در نظر گرفتن مسئولیت تاریخی این کشورها این بحران قابل حل نيست. کشورهایی که بیشترین سهم را در انباشت تاریخی گازهای گلخانه‌ای داشته‌اند، باید مسئولیت متناسب با سهم تاریخی و توان اقتصادی خود را در تأمین منابع مالی، انتقال فناوری و حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر بپذیرند. در عین حال باید بر اهمیت نقش عوامل سیاسی-مدیریتی و فرهنگی بویژه در کشورهای در حال توسعه نيز تاکید کرد. تأمین مالی اقلیمی نباید به ابزاری برای افزایش بدهی کشورهای فقیر تبدیل شود.
در کشور ما علاوه بر تغیرات اقلیمی، اثرات زیانبار دو جنگ گذشته بر زیست بوم ایران و خطر شعله ور شدن یک جنگ دیگر ما را با چالش جدی تری روبر کرده است: پایداری سرزمینی. فارغ از اینکه تحولات سیاسی کشور در آینده به کدام سمت سو باشد، تلاش برای حفظ زیست بوم و پایداری ایران همچنان وظیفه اصلی همه ماست.
حزب چپ ایران – گروه کار محیط زیست
۱۳ نوامبر ۲۰۲۶
چاپ
افزودن دیدگاه جدید