بطور خلاصه میتوان تأیید کرد که تغییرات اقلیمی تاثیرات مستقیم بر روی مرگ درختان، خشکسالی، آتش سوزی، از بین رفتن تنوع زیستی، اختلال در توانایی درختان برای ذخیره کردن کربن و تنظیم چرخه اب، گرم شدن کره زمین و تغییر در ترکیب گونه های گیاهی دارند.
خدمات جنگل
جنگلها خدمات زیاد و متنوعی به جوامع انسانی و حیوانی عرضه میکنند که میتوان به عنوان مثال حفاظت از آب و خاک ، حس آرامش در طبیعت، تولید چوب و محصولات غیر چوبی به مانند قارچ، گیاهان دارویی و یا میوه های وحشی، جلوگیری از شدت سیل و فرسایش خاک، ایجاد منظرهای زیبا و جذب کربن و تولید اکسیژن را نام برد.
ایجاد شغل
ولی شاید یکی از مهمترین خدمات جنگل ایجاد کار و شغل و پیشرفت اقتصادی باشد که از آن به عنوان اقتصاد سبز یاد میشود. در اصل می توان گفت که جنگلها به عنوان یکی از ستونهای توسعه پایدار، نقش بزرگی در ایجاد شغل بطور مستقیم و یا غیر مستقیم دارند.
بر اساس بر آورده های سال ۲۰۲۵، بخش جنگلداری در سطح جهان، حدود ۳۳ میلیون نفر را در مشاغل مختلف به کار گرفته است. بیش از ۱۰ میلیون نفر در مشاغل تخصصی مانند مدیران جنگل، جنگلبانان، متخصصان منابع طبیعی و آتش نشانان جنگل مشغول به کار بوده و حدود ۱٫۶ میلیون نفر برای امرار معاش به طور مستقیم به منابع جنگلی وابسته میباشند. تخریب جنگلها در سال ۲۰۲۵ ثبات اقتصادی جوامع محلی و بومی را بشدت متزلزل کرده است.
در ایران، بطور مشخص در زمینه ایجاد شغل میتوان از کشت درخت برای بهرهبرداری از چوب و صنایع مرتبط، مثلٱ تامین مواد اولیه برای مبلمان، کاغذ سازی، پروژه های کشت درخت، محصولات غیر چوبی و اشتغال تخصصی در مشاغل سبز نام برد.
گردشگری و طبیعت گردی بویژه در جنگلهای هیرکانی، زمینه ای مناسب برای اکوتوریسم فراهم کرده که منجر به رونق کسب و کارهای محلی، مانند اقامتگاههای بوم گردی و راهنمایان تور شده است.
همینطور میشود از کسب و کارهای کوچک به مانند صنایع دستی و مبلمان، تولید دارو و لوازم آرایشی با استفاده از گیاهان جنگلی نام برد.
در کلِ ایران حدود ۳۰۰۰ محیطبان و ۵۰۰۰ نیروی سازمان جنگلها فعالیت میکنند که بخش عمده آنها در جنگلهای هیرکانی متمرکز هستند. البته این تعداد بر اساس استانداردهای جهانی بسیار کم است، طبق استانداردهای حفاظتی، در حالت عادی و مطلوب، برای هر ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ هکتار باید یک جنگلبان وجود داشته باشد، در حالی که در ایران برای هر ۲۶۰۰۰ هکتار و در مناطقی حتی تا ۴۵۰۰۰ هکتار فقط یک جنگلبان وجود دارد، یعنی تعداد فعلی جنگلبانها فقط ۱۴% استانداردهای جهانی را شامل میشود.
اثرات تخریب جنگل بر اقتصاد و مشاغل اجتماعی
تخریب و از بین رفتن جنگلها به دلیل تغییرات اقلیمی در سال ۲۰۲۵ به یکی از چالشهای اصلی جوامع بشری تبدیل شده، که فراتر از مسائل زیست محیطی، بر معیشت، سلامت و امنیت غذایی میلیاردها انسان تاثیر مستقیم گذاشته است.
تخریب پوشش جنگلی باعث کاهش توان زمین در جذب آب باران شده که نتیجه آن وقوع سیلهای ویرانگر در مناطق مختلف جهان بوده است.
همینطور باید در نظر داشت که جنگلها با تنظیم چرخه های هیدرولیکی و جلوگیری از فرسایش خاک، از عوامل زیربنایی امر کشاورزی هستند و طبیعتٱ تخریب انها منجر به کاهش باروری خاک و نوسانات شدید بارندگی شده، که همین امر میتواند منجر به کاهش جدی بازده محصولات استراتژیک کشاورزی در بسیاری از مناطق شود.
یکی دیگر از اثرات منفی از بین رفتن جنگلها تهدید جدی برای سلامت عمومی به مانند مشکلات تنفسی بر اثر آتش سوزی جنگلها و افزایش حشرات و جانوران ناقل بیماریهای مختلف میباشد.
کاهش دسترسی به آب اشامیدنی، غذا و شرایط زیستی مناسب در مناطق جنگلی تخریب شده، موجب بوجود آمدن بیثباتی اجتماعی و مهاجرت های اقلیمی به سمت مناطق بهتر شده که از آن به عنوان پناهندگان آب و هوایی یاد میشود. از دیگر پیامدها میتوان از نابرابری اجتماعی نام برد چون جوامع فقیر و بومی که وابستگی بیشتری به منابع طبیعی دارند، بیشترین آسیبها را از تخریب جنگلها دیده و در معرض فقر مطلق قرار گرفته اند.
راهکارها برای تقلیل اثرات اقلیمی روی اکوسیستم های جنگلی
(این راهکارهای پیشنهادی در سال ۲۰۲۵ بوده است)
۱- جنگل شناسی انطباقی
جنگل شناسی انطباقی ( تطبیق دادن جنگل با شرایط تازه) یعنی مدیریت جنگل بر اساس معیارهای تطبیقی، بدین معنی که بهجای حفظ وضعیت موجود، باید مقاومت جنگلها را در برابر شرایط متغیر آب و هوایی آماده نمود. برای دسترسی به این هدف باید مسائل زیر را رعایت کرد:
حفاظت و بازسازی اکوسیستم
انتخاب گونه های مقاوم: کاشت گونه هایی که در برابر خشکسالی، گرما و آفات مقاومت بیشتری دارند.
افزایش تنوع زیستی: ایجاد جنگلهای مخلوط با گونه های مختلف و تنوع سنی، احتمال بقای کل اکو سیستم را افزایش میدهد.
جلوگیری از جنگل زدایی: حفاظت از جنگلهای موجود، و به خصوص آن جنگلهاییکه نقش اصلی در رابطه با تنظیم آب و هوا و جذب دی اکسید کربن را دارند.
اجرای پروژههای احیا و بازسازی جنگل: از طریق مطالعات و واقعیتهای عینی هر منطقه.
استفاده از تکنولوژی
استفاده از تکنولوژی: برای بازجنگلکاری دیجیتال از طریق پهبادها و الگوریتم های هوش مصنوعی جهت کاشت سریعتر و کارآمد تر.
استفاده از ابزارهای سنجش از دور: برای نظارت سلامت و بیماریهای جنگلی و همینطور کنترل و پیشگیری از آتش سوزی.
سرمایه گذاری سبز
پیوند میان شرکتها و بخش جنگلداری: از طریق بازارهای کربن، یعنی سیستم معاملاتی که با هدف کاهش انتشار گاز های گلخانه ای، به آلاینده ها « برچسب قیمت» میزنند، و از این شیوه برای تامین مالی جهت حفاظت و احیای جنگل استفاده میشود.
برچسب قیمت بر آلاینده ها، اصطلاحی است که در علم اقتصاد محیط زیست به معنای اعمال هزینه و یا مالیات مستقیم بر انتشار آلایندهها میباشد. هدف اصلی این سیاستها، داخلی سازی هزینههای خارجی آلودگی است. یعنی شرکتها باید بهای آسیبهای زیست محیطی ناشی از فعالیتهایشان را بپردازند. این رویکرد با هدف ایجاد انگیزه مالی برای کاهش آلودگی و حرکت بسوی فناوری و منابع انرژی پاکتر طراحی شدهاند.
ابزارهای اصلی برچسب قیمت، مالیات بر آلودگی ( کربن) و سیستم سهمیه بندی بر تجارت است. دولت مبلغ ثابتی به ازای هر واحد آلودگی منتشر شده تعیین میکند، مثلٱ به ازای انتشار هر تن دی اکسید کربن باید مبلغ معینی پرداخت گردد. همچنین با سیستم سهمیه بندی و تجارت، سقف و یا محدودیت برای کل میزان آلودگی مجاز تعیین کرده و مجوزهای انتشار را میفروشد. شرکتها میتوانند این مجوزها را بین یکدیگر معامله کنند و در نتیجه یک بازار و قیمتگذاری برای حق آلودگی ایجاد میشود.
اهداف این سیاستها، ایجاد انگیزه اقتصادی، سرمایه گذاری در فناوری برای کاهش انتشار آلودگی و همچنین تامین مالی از طریق این مالیاتها یا فروش مجوزها، برای پروژهای زیست محیطی می باشد.
تقویت پروژه های جنگلی : تقویت و حمایت از پروژهائی که از جنگل به عنوان وسیله ای برای تقلیل از ریسک و نابودی خاک استفاده میشود.
اجرای سیاستهای جهانی
در سطح جهانی: همسو سازی مدیریت ملی با پیمان های اقلیمی سازمان ملل جهت محدود کردن گرمایش زمین به ٥،۱ درجه.
٢- جنگل شناسی همگام با طبیعت
( Closer – to – Nature Silviculture )
جنگلشناسی همگام با طبیعت رویکردی پایدار در مدیریت جنگل است که بر پایه تقلید از پروسه های طبیعی، حفظ تنوع زیستی و تداوم کارکردهای اکولوژیکی استوار است. در این روش، به جای دخالتهای شدید ( قطع یکسره درختان یک منطقه) با برداشتهای گزینشی و هوشمندانه، ساختار جنگل به سمت حالت طبیعی هدایت میشود تا پایداری و تاب آوری آن افزایش یابد.
اصول و ویژه گیهای اصلی این روش
پرهیز از قطع یکسره درختان: به جای قطع یکسره درختان، از روشهایی به مانند «تک گزینی»، یعنی برداشت انفرادی درختهای رسیده، استفاده میشود تا پوشش جنگلی همیشه حفظ گردد.
مدیریت پویا: تمرکز بر ساختار جنگلهای طبیعی و کهنسال.
حفظ تنوع زیستی : حمایت از گونه های بومی و ساختار آمیخته. توجه به تمام اجزای اکوسیستم، از جمله خاک، حشرات و قارچ ها
حفاظت از محیط زیست: توجه ویژه به حفظ خاک، منابع آب و اکوسیستم.
تجدید حیات طبیعی: تکیه بر جوانه زنی خود به خودی بذرِ درختان بومی به جای کاشت مصنوعی و نهال کاری های گسترده غیر بومی.
ساختار ناهمسال و آمیخته: ایجاد جنگلهای که در آن درختان با گونه ها و سنین مختلف در کنار هم زندگی کنند که باعث افزایش پایداری در برابر تغییرات اقلیمی و آفات میشود.
برنامه ریزی دقیق: تعیین برنامه های دراز مدت ( مثلٱ برای ده سال).
هدف نهایی این روش، رسیدن به تعادلی است که در آن علاوه بر تولید چوبِ با کیفیت، خدمات اکوسیستمی و سلامت بلند مدت جنگل نیز تضمین گردد.
افزودن دیدگاه جدید