سیاستها و برنامههای هدفمند برای کاهش فقر
رویکرد دولت در زمینه کاهش فقر مراحل زیر را طی کرده است:
رویکرد رشدمحور: این رویکرد بر این فرض و انتظار استوار است که آثار رشد اقتصادی - افزایش سریع تولید ناخالص داخلی و درآمد سرانه - به تمام اقشار جامعه سرایت کرده و اقشار فقیر نیز از آن نصیب خواهند برد. این رویکرد در دهۀ 50 و اوایل دهۀ 60 قرن گذشته محور اصلی برنامه ریزیهی دولت هند برای کاهش فقر بود. با این حال، این رویکرد نتوانست نتیجه مطلوبی به بار آورد. اقتصاددانان و پژوهشگران اقتصادی اشکار کرده اند که رشد اقتصادی بهره ای به اقشار فقیر نرسانده است.
ایجاد اشتغال از طریق خلق داراییهای جدید: این رویکرد از برنامه پنجساله سوم (1961 تا 1966) آغاز شده و از آن زمان به تدریج گسترش یافته است. یکی از برنامه های شاخص آغاز شده در دهۀ 1970، برنامۀ "غذا در ازای کار" بود. برخی از أنواع برنامه های خوداشتغالی که موجب ایجاد دارایی میشوند عبارتند از:
برنامۀ ملی اشتغال روستایی: این برنامه در سال 1980 به عنوان یک برنامۀ ضدفقر و ضدبیکاری راه اندازی شد. هدف آن توسعۀ داراییهای کلیدی مانند شیلات، احداث باغات سوخت و انرژی و غیره از طریق به کارگیری نیروهای بیکار و نیمه بیکار بود.
طرح نخست وزیری "وضع فرصتهای شغلی": این طرح با هدف ایجاد اشتغال برای جوانان تحصیلکردۀ بیکار، از طریق راهاندازی کسبوکارهای خرد توسط تحصیلکرده های بیکار و فقیر طراحی شده است.
طرح اشتغال شهری سوارنا جایانتی: این طرح که اکنون با نام "تعهد ملی برای معیشت روستایی دیندایال انتیودایا" تجدید سازماندهی شده، در ابتدا هدف ایجاد شغل برای فقرای شهری را دنبال می کرد اکنون بر فقرای روستائی تمرکز یافته و با برنامۀ مشابهی با عنوان "تعهد ملی برای معیشت شهری دیندایال انتیودایا برای فقرای شهری تکمیل و به اجرا درآمده است.
طرح ملی تضمین اشتغال روستایی مهاتما گاندی: این طرح، اشتغال مزدی تضمین شده را برای هر خانوار روستایی که داوطلبان بزرگسال آن حاضر به انجام کارهای دستی ساده برای حداقل 100 روز در سال باشند، فراهم میکند.
تأمین امکانات اساسی برای مردم: حتی با وجود فرصتهای شغلی، فقرا ممکن است قادر به خرید همۀ کالاها و خدمات ضرور نباشند. بنابراین باید با تأمین برخی امکانات اساسی، وضعیت آنها تکمیل شود. از این رو، یکی از رویکردهای مقابله با فقر فراهم کردن حداقل امکانات اساسی برای عموم مردم است. این هدف از طریق عرضۀ مواد غذایی با نرخهای یارانه ای، آموزش، بهداشت، آبرسانی و بهداشت محیط، برق و غیره دنبال شده است. برنامههای این رویکرد در جهت تکمیل مصرف فقرا، ایجاد فرصتهای شغلی و بهبود وضعیت بهداشت و آموزش طراحی شده اند.
برنامه های اصلی با هدف بهبود وضعیت غذایی و تغذیه ای فقرا عبارتند از: سیستم توزیع عمومی، طرح یکپارچه بالندگی کودک، طرح وعدۀ ناهار مدرسه، تأمین تغذیۀ نوزادان و مادران و غیره؛
برنامه های متعددی برای توسعۀ زیرساختها و بهبود شرایط مسکن، به ویژه برای فقرا؛
طرح بهداشت جامع که رویکردی پیوسته است برای رسیدگی جامع به مسائل مربوط به نظام بهداشتی در سه سطوح اولیه، ثانویه و عالی.
فقر شهری در هند
بر اساس گزارش اشتغال هند در سال 2024، میزان بیکاری در میان جوانان مناطق شهری بیشتر از مناطق روستایی بود و در میان جوانان کم سن تر (گروه سنی 15 تا 19 سال) بیشتر از جوانان بزرگتر (گروه سنی 20 تا 29 سال) به چشم میخورد.
این گزارش در بستر رشد اقتصادی واقعی میانگین 5.4 درصدی در بازۀ زمانی 2016 - 2015 تا 2023 – 2022 پرسشهایی را درباره اثر "سرریز منافع"* مطرح میکند.
* "سرریز منافع" یک تئوری اقتصادی است که ادعا می کند امتیازات اقتصادی، مثل کاهش مالیاتها، به شرکتهای بزرگ و ثروتمندان سرانجام و خودبخود به صورت دستمزدهای بالاتر، فرصتهای شغلی بیشتر و رشد اقتصادی، به سمت طبقات پائینی جامعه سرریز میکنند.
افزودن دیدگاه جدید