ایران کشوری با تنوع گسترده اتنیکی، پیشینهای طولانی از تمرکزگرایی و تبعیض ساختاری، و همپوشانی پیچیده جغرافیایی و هویتی است. در چنین جامعهای، چگونگی تعیین حدود داخلی، اداره مناطق چنداتنیکی و تضمین حقوق برابر همه شهروندان، از بنیادیترین مسائل دوران گذار به دموکراسی به شمار میرود. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که فقدان سازوکارهای قانونی، شفاف و مورد توافق برای حل اینگونه اختلافات، میتواند به بیثباتی، خشونت و حتی فروپاشی نظم سیاسی بینجامد.
بر همین اساس، کنگره مشترک جمهوریخواهان دموکرات و فدرال دموکرات، «طرح تعیین حدود و ثغور مشترک اتنیکها و اداره مناطق چنداتنیکی ایران» را به عنوان یک چارچوب سیاستی برای مدیریت مسالمتآمیز این مسئله ارائه کرده است. هدف این طرح، دفاع از حقوق برابر همه شهروندان، ایجاد اعتماد میان جوامع مختلف، جلوگیری از رقابتهای مخرب بر سر مرزها و انتقال تصمیمگیری درباره این موضوع به نهادهای منتخب و دموکراتیک است.
این طرح بر چند اصل بنیادین استوار است:
صلاحیت انحصاری مجلس مؤسسان در تعیین جغرافیای سیاسی کشور؛ استفاده از معیارهای عینی و مبتنی بر شواهد، از جمله پیوستگی جغرافیایی، ترکیب جمعیتی، حدود تاریخی مستند، تداوم هویتی و کارآمدی اقتصادی و اداری؛ منع هرگونه سلطه غیر دموکراتیک اکثریت بر اقلیتها؛ تضمین مشارکت همه گروههای ساکن در ساختارهای حکمرانی محلی؛ حفاظت از حقوق فرهنگی و زبانی همه شهروندان؛ و ممنوعیت هرگونه مهندسی جمعیتی توسط دولت، احزاب یا قدرتهای محلی.
هدف نهایی این چارچوب، کاهش احتمال منازعه، تقویت اعتماد میان اتنیکها، انتقال اختلافات از عرصه رقابتهای هویتی به نهادهای قانونی و فراهم ساختن زمینه استقرار نظامی دموکراتیک، فدرال و مبتنی بر حقوق بشر در ایران است.
بیانیه اخیر کنگره مشترک درباره «ضرورت شفافسازی راهبردهای نظامی و پایبندی به مسیر دموکراتیک» نیز دقیقاً در امتداد همین رویکرد قرار دارد و باید در پیوند با همین اصول بررسی شود.
برخی واکنشها، این بیانیه را ناشی از جانبداری از یک اتنیک یا غلبه دیدگاه بخشی از اعضای کنگره دانستهاند. این برداشت با ماهیت، ساختار و فلسفه وجودی کنگره سازگار نیست. کنگره مشترک، مجموعهای متشکل از نیروهای جمهوریخواه، دموکرات و فدرال دموکرات با پیشینههای فکری، سیاسی و اتنیکی متنوع است و مشروعیت خود را از پایبندی به حقوق برابر همه شهروندان، تصمیمگیری جمعی و اصول حکمرانی دموکراتیک میگیرد، نه از برتری هیچ گروه یا گرایش خاص.
از این منظر، دغدغه اصلی کنگره نه ورود به منازعات سیاسی میان جریانها، بلکه پاسداری از اصولی است که برای موفقیت گذار دموکراتیک ضروری هستند؛ اصولی همچون شفافیت، پاسخگویی، مسئولیتپذیری، اعتمادسازی و پیشگیری از خشونت.
در جامعهای متکثر مانند ایران، هرگونه ابهام درباره راهبردهای سیاسی یا نظامی میتواند موجب شکلگیری سوءبرداشت، افزایش بیاعتمادی و تشدید تنشهای اجتماعی شود. به همین دلیل، کنگره مشترک خواستار شفافسازی برخی اظهارات مطرحشده از سوی دبیرکل یک حزب سیاسی شد. این درخواست، صرفاً با هدف روشنگری، رفع ابهام و تقویت اعتماد عمومی مطرح شده است.
تأکید میکنیم که این درخواست، به هیچوجه به معنای متهم کردن هیچ حزب یا جریان سیاسی به نیابتی بودن، وابستگی خارجی یا داشتن ارتباط با قدرتهای خارجی نیست. هدف کنگره صرفاً آن است که در فضای حساس دوران گذار، همه نیروهای سیاسی مواضع خود را با شفافیت بیشتری بیان کنند تا از شکلگیری سوءتفاهم، شایعات و تنشهای غیرضروری جلوگیری شود.
همان منطقی که کنگره را به ارائه طرح تعیین حدود و ثغور مشترک اتنیکها رسانده است، مبنای این درخواست نیز هست؛ یعنی باور به اینکه اختلافات سیاسی و اجتماعی باید از طریق گفتوگو، نهادهای دموکراتیک، شفافیت و پاسخگویی مدیریت شوند، نه از طریق ابهام، رقابتهای هویتی یا تقابلهای پرهزینه.
کنگره مشترک بر این باور است که امنیت، آزادی و دموکراسی در ایران، ماهیتی تجزیهناپذیر دارند. امنیت هیچ منطقه، هیچ اتنیک و هیچ جریان سیاسی را نمیتوان جدا از امنیت و حقوق دیگران تضمین کرد. آینده ایران در گرو اعتماد متقابل، احترام به حقوق برابر شهروندان، پایبندی به سازوکارهای دموکراتیک و حل مسالمتآمیز اختلافات است.
از این رو، «طرح تعیین حدود و ثغور مشترک اتنیکها و اداره مناطق چنداتنیکی ایران» و «بیانیه ضرورت شفافسازی راهبردهای نظامی و پایبندی به مسیر دموکراتیک» دو سند مستقل نیستند، بلکه دو بخش از یک راهبرد واحد برای مدیریت مسئولانه دوران گذار هستند؛ راهبردی که هدف آن پیشگیری از منازعه، تقویت اعتماد عمومی، استقرار حکمرانی دموکراتیک و فراهم ساختن زمینه گذار آرام به نظامی مبتنی بر آزادی، حقوق بشر، برابری شهروندان و فدرالیسم دموکراتیک است.
کنگره مشترک جمهوریخواهان دموکرات و فدرال دموکرات
تاریخ: ۱۱ جولای ۲۰۲۶ – ۲۰ تیر ۱۴۰۵
افزودن دیدگاه جدید